Օրացույց

Հեղինակի որոնում

Ա | Բ | Գ | Դ | Ե | Զ | Է | Ը | Թ | Ժ | Ի | Լ | Խ | Ծ | Կ | Հ | Ձ | Ղ | Ճ | Մ | Յ | Ն | Շ | Ո | Չ | Պ | Ջ | Ռ | Ս | Վ | Տ | Ր | Ց | ՈՒ | Փ | Ք | Օ | Ֆ

Նորություններ

Նշենք, որ գիտական թեման երաշխավորվել է ֆինանսավորման Գիտության կոմիտեի կողմից գիտական և գիտատեխնիկական գործունեության պայմանագրային (թեմատիկ) ֆինանսավորման շրջանակում «Առաջատար հետազոտությունների աջակցության գիտական թեմաների հայտերի ընտրության» մրցույթի արդյունքում:

 

ԵՊՀ կենսաբանության ֆակուլտետի գենետիկայի և բջջաբանության ամբիոնի վարիչ, վերոնշյալ գիտական ծրագրի ղեկավար, ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ, պրոֆեսոր Ռուբեն Հարությունյանը մեզ հետ զրույցում ասաց, որ յուրաքանչյուր օր COVID-19 հիվանդության հետազոտությունների վերաբերյալ տվյալներն ավելանում են, որոնք գլխավորապես ուղղված են վիրուսային ՌՆԹ-ի մուտացիաների բացահայտմանը և դրա բջիջ ներթափանցման ու իմունային պատասխանի մեխանիզմների ուսումնասիրմանը:

  

«Գենետիկական վնասվածքների ու բջջային պատասխանի կապը COVID-19-ի պաթոգենեզի, ինչպես նաև հիվանդության ընթացքում հակաօքսիդանտներով դրանց կարգավորման մեխանիզմները գրեթե չեն ուսումնասիրվել։ Ուստի անհրաժեշտ է գնահատել մոլեկուլային և բջջային մարկերների ներդրումը COVID-19 հիվանդության զարգացման մեջ»,- հավելեց նա։

 

Ռուբեն Հարությունյանն ընդգծեց, որ նախագծի հիմնական նպատակն է վերլուծել COVID-19-ի գենոմային անկայունության գենետիկական մարկերները և հակաօքսիդանտների ունակությունը՝ ճնշելու վիրուսի՝ բջիջ ներթափանցելն ու գենաթունայնությունը։

 

 

Գիտական ծրագրի խմբում ընդգրկված են չորս երիտասարդ գիտաշխատող, Գենետիկայի և բջջաբանության ամբիոնի մեկ մագիստրոս և ասպիրանտ:

 

Ծրագրի գերմանացի գործընկերը Եվրոպայի խոշորագույն բջջագենետիկ, ԵՊՀ-ի պատվավոր դոկտոր Թոմաս Լիրն է:

 

«Նա 750 գիտական հոդվածի և 12 գրքի հեղինակ ու խմբագիր է: Թոմաս Լիրի հետ ունենք մոտ 120 համատեղ գիտական աշխատանք։ Վերջերս մեր գործընկերոջ կողմից իրականացվել են ֆլյուորեսցենտ մանրադիտակով «SARS-CoV-2» վիրուսի մոլեկուլային-բջջագենետիկական նույնականացման առաջին հետազոտությունները»,- պատմեց ամբիոնի վարիչը։

 

Գիտական ծրագրի ղեկավարի տեղակալ, դոցենտ Տիգրան Հարությունյանը նշեց, որ գիտական ծրագրի շրջանակում նախատեսում են մշակել COVID-19 հիվանդության ընթացքը կանխորոշող նոր գենետիկական մարկերներ և գնահատել հակամուտագենների կիրառման հնարավորությունները՝ հիվանդության ծանրության աստիճանը նվազեցնելու նպատակով. «Միևնույն ժամանակ ստեղծվելու են նախադրյալներ մարդու բջիջներում «SARS-CoV-2» վիրուսի մոլեկուլային-բջջագենետիկական ախտորոշման համար, ինչը ներկայումս ակտիվ զարգացող ուղղություններից մեկն է»:

Առաջատար հետազոտությունների աջակցության գիտական թեմաների հայտերի ընտրության մրցույթը կազմակերպվում է առաջին անգամ: Մեզ հետ զրույցում ԵՊՀ գիտական քաղաքականության վարչության պետ Երանուհի Մանուկյանն ասաց, որ մրցույթի արդյունքում 6-7 անձից բաղկացած 49 գիտահետազոտական խմբերի կողմից ներկայացված և երաշխավորված թեմաների իրականացման համար հոկտեմբերից կտրամադրվեն մինչև 5 տարի տևողությամբ դրամաշնորհներ:

 

Նրա տեղեկացմամբ, այս մրցույթի նպատակը գիտական տարբեր ուղղություններով հետազոտությունների իրականացումն է, ինչպես նաև գիտական ուղղության, դպրոցի պահպանումն ու զարգացումը և առաջատար գիտնականների կողմից փորձի փոխանակման համար բարենպաստ պայմանների ստեղծումը:

 

«Հենց այդ հանգամանքով էլ պայմանավորված՝ այս մրցույթի դեպքում խմբերի ղեկավարների համար առավելագույն տարիքային շեմ չի սահմանվել, իսկ խմբերի անդամներից առնվազն երկուսը 35 և ցածր տարիքի են: Բացի դրանից՝ խմբերին ընձեռնված է հնարավորություն` թեմայի մեկնարկից 12 ամիս անց խումբը ևս երկու երիտասարդ մասնակցով (մագիստրանտներ) համալրելու: Նրանց վարձատրելու համար Գիտության կոմիտեն կհատկացնի լրացուցիչ միջոցներ»,- ասաց Երանուհի Մանուկյանը:

 

 

ԵՊՀ գիտական քաղաքականության վարչության պետը կարևորեց նաև այս մրցույթի միջազգային գիտական կապերի խորացման գործոնը, քանի որ, ըստ չափորոշիչների, խումբը պետք է ունենա օտարերկրյա գործընկեր, որը թեմայի իրականացման ժամանակահատվածում պետք է առնվազն 30 օր գտնվի ՀՀ-ում և նույնքան ժամանակ էլ իր ներկայացրած գիտական կազմակերպությունում ընդունի խմբի ներկայացուցիչներին:

 

Այս ծրագրի շրջանակում նախագծի իրականացման ընթացքում կատարվելու է առաջընթացի տարեկան գնահատում, իսկ մեկնարկից երեք տարի անց՝ խմբի եռամյա գործունեության միջանկյալ գնահատում, որի արդյունքում որոշվելու է թեմայի ֆինանսավորումը շարունակելու նպատակահարմարությունը:

 

Մրցույթի արդյունքում ֆինանսավորման երաշխավորված գիտական թեմաների ցանկին կարող եք ծանոթանալ այստեղ:

ԿԳՄՍՆ գիտության կոմիտեն ՀՀ պետական բյուջեից գիտական և գիտատեխնիկական գործունեության պայմանագրային (թեմատիկ) ֆինանսավորման շրջանակում, համաֆինանսավորման սկզբունքով, կիրառական արդյունքի ձեռքբերմանն ուղղված գիտական և գիտատեխնիկական հետազոտությունների իրականացման համար կտրամադրի դրամաշնորհներ մրցութային կարգով ընտրված գիտական նախագծերին:

 

Մեզ հետ զրույցում ԵՊՀ գիտական քաղաքականության վարչության պետ Երանուհի Մանուկյանն ասաց, որ հաստատված թեմաների քանակով ԵՊՀ-ն բուհերի մեջ առաջինն է, իսկ ընդհանուր առմամբ՝ երկրորդը ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիայից հետո: Ըստ Երանուհի Մանուկյանի՝ այս արդյունքը ևս մեկ անգամ փաստում է, որ ԵՊՀ-ն գիտական արտադրանքի ծավալով առաջատար բուհն է Հայաստանում:

 

 

Երանուհի Մանուկյանը տեղեկացրեց, որ մրցույթին 4-6 անձից բաղկացած գիտահետազոտական խմբերի նախաձեռնությամբ ներկայացվել են «Բնական գիտություններ», «Ճարտարագիտություն և տեխնոլոգիա», «Բժշկական գիտություններ», «Գյուղատնտեսական գիտություններ» բնագավառներին համապատասխանող գիտական նախագծեր, որոնք ունենալու են 24 ամիս տևողություն՝ այնուհետև ևս 12 ամիս երկարացման հնարավորությամբ:

 

Գիտական քաղաքականության վարչության պետը նշեց, որ թեմաներն ընտրվել են գիտական փորձաքննությամբ, որի ժամանակ գնահատվել են հայտի գիտական և գիտատեխնիկական նորույթն ու արդիականությունը, հետազոտական խմբի ղեկավարի և կատարողների ձեռքբերումները գիտական ու գիտատեխնիկական գործունեության տվյալ բնագավառում, նրանց մասնագիտական որակավորումը և տվյալ գիտական նախագծի պատշաճ կատարման կարողությունը:

 

«Հաշվի են առնվել նաև գիտական նախագծի իրականացման նախադրյալները, փուլերն ու ժամկետները, նախահաշվի հիմնավորվածությունը, համաֆինանսավորման ծավալը, առևտրայնացման հեռանկարը, ինչպես նաև ՀՀ տնտեսության կարիքների բավարարմանն ուղղված լինելը»,- ասաց Երանուհի Մանուկյանը:

 

Գիտական և գիտատեխնիկական գործունեության պայմանագրային (թեմատիկ) ֆինանսավորման նպատակով գիտական թեմաների հայտերի մրցույթի շրջանակում ֆինանսավորման երաշխավորված թեմաների ցանկին կարող եք ծանոթանալ այստեղ:

Ինչպես արդեն ներկայացրել ենք, ԿԳՄՍՆ գիտության կոմիտեի կողմից հայտարարված գիտական և գիտատեխնիկական գործունեության պայմանագրային (թեմատիկ) ֆինանսավորման շրջանակում գիտական խմբերի մեկնարկի կամ լաբորատորիաների (բաժինների) ամրապնդմանն աջակցության մրցույթի արդյունքում ԵՊՀ-ից 5 թեմա երաշխավորվել է ֆինանսավորման, որոնցից մեկն «Ածխածնի նանոխողովակների և նանոկոմպոզիտային միացությունների հիման վրա ճկուն գազային սենսորների պատրաստում» թեման է:

 

Այն ներկայացրել են ԵՊՀ կիսահաղորդչային սարքերի և նանոտեխնոլոգիաների կենտրոնի տնօրեն, հետազոտական խմբի ղեկավար, ֆիզմաթ. գիտ. թեկնածու, դոցենտ Միքայել Ալեքսանյանը և հետազոտական խմբի մյուս անդամներ՝ Կիսահաղորդչային սարքերի և նանոտեխնոլոգիաների կենտրոնի գիտաշխատող, տեխ. գիտ. թեկնածու Արտակ Սայունցը, կրտսեր գիտաշխատող Գևորգ Շահխաթունին և մագիստրատուրայի ուսանողուհի Զարինե Սիմոնյանը:

 

Մեզ հետ զրույցում Միքայել Ալեքսանյանը, խոսելով դրամաշնորհային ծրագրի մասին, ասաց, որ դրա նպատակն է խրախուսել երիտասարդ հետազոտողներին, որպեսզի նրանք մնան գիտության ոլորտում, ինչը շատ ողջունելի է: Ըստ նրա՝ հատկապես երիտասարդ հետազոտողները պետք է դիմեն դրամաշնորհային տարբեր ծրագրերի, թեկուզ ոչ բոլոր մրցույթներում հաղթելու ակնկալիքով. «Դա խիստ անհրաժեշտ է գիտական ակտիվությունը պահպանելու համար»:

 

Մ. Ալեքսանյանը բարձր գնահատեց վերջին տարիներին ԿԳՄՍՆ գիտության կոմիտեի իրականացրած քաղաքականությունը, որի արդյունքում խրախուսվում է հատկապես երիտասարդների ներգրավվածությունը գիտության տարբեր ճյուղերում:

 

Խոսելով իրենց կողմից ներկայացված թեմայի մասին՝ կենտրոնի տնօրենն ասաց, որ գաղափարը շատ հավակնոտ է, քանի որ Հայաստանում այն դեռևս իրագործված չէ, աշխարհում՝ այո, բայց որոշակի վերապահումներով. «Անձամբ ես արդեն երկար տարիներ ուսումնասիրում եմ կիսահաղորդչային գազային սենսորների առանձնահատկությունները: Այս ուղղությամբ հրապարակված բազմաթիվ հոդվածներ, արտոնագրեր, ուսումնամեթոդական ձեռնարկ ունեմ: Բացի դրանից՝ հետազոտական մեր խմբով մի քանի դրամաշնորհային ծրագրի մրցույթներում հաղթել ենք և այս թեմայով ուսումնասիրություններ իրականացրել»:  

 

 

Նրա տեղեկացմամբ, գազային սենսորը սարքավորում է, որը հնարավորություն է տալիս միջավայրում հայտնաբերելու պայթյունավտանգ, թունավոր, վտանգավոր գազերի կոնցենտրացիաներ. «Այդպիսի սենսորներ աշխարհում շատ կան, սակայն այնքան էլ չեն համապատասխանում պահանջվող չափանիշներին: Այսինքն՝ այս ուղղությամբ դեռևս գիտահետազոտական աշխատանքներ պետք է իրականացվեն (որոնք այժմ էլ ընթանում են)՝ նմանատիպ սենսորների աշխատունակության պարամետրերը բարելավելու համար»:

 

Միքայել Ալեքսանյանի խոսքով, գոյություն ունեն տարբեր տեսակի գազային սենսորներ, բայց սովորաբար կիրառվում են ամուր, պինդմարմնային կարծր հարթակի վրա պատրաստված գազային սենսորները, որոնք համակցվում են ազդանշանի մշակման սխեմաների հետ, դառնում վերջնական սարքավորում և տեղակայվում համապատասխան վայրում՝ դինամիկ մոնիտորինգի ենթարկելով օդի որակը:

 

«Այս ծրագրով մենք նախատեսում ենք պատրաստել ոչ թե ավանդաբար օգտագործվող կարծր տակդիրների վրա պատրաստված, այլ ճկուն տակդիրներով սենսորներ: Դրանք որևէ ճկուն՝ սակայն դիմացկուն հիմքի վրա պատրաստված սենսորներ են: Մենք մտադիր ենք ճկուն տակդիրների վրա պատրաստել սենսորներ, որոնք հնարավորություն կտան այդ սենսորները տեղակայելու հագուստի, մաշկի և այլ ճկուն մակերևույթների վրա: Այդօրինակ պրակտիկա կա, օրինակ, Ֆրանսիայի զինված ուժերում, որտեղ զինվորների հագուստների վրա տեղակայված են ճկուն գազային սենսորներ, որոնք հնարավորություն են տալիս անմիջապես ահազանգելու միջավայրում մարդու առողջությանը և կյանքին վտանգ սպառնացող գազերի առկայության դեպքում»,- ասաց հետազոտական խմբի ղեկավարը:

 

Նրա խոսքով, ծրագրի համար ներկայացված հավակնոտ գաղափարներից է նաև ածխածնային նանոխողովակների աճեցումը, որոնց հիման վրա էլ կպատրաստվեն ճկուն գազային սենսորները. «Մեզ անհրաժեշտ է ստանալ այնպիսի նյութ, որն էլաստիկ կլինի և չի կոտրվի ճկուն մակերևույթների վրա: Այդ տեսանկյունից շատ նպատակահարմար են ածխածնային նանոխողովակները, որոնք հեքսագոնալ կառուցվածք ունեն (մեղվի շրջանակների բջիջների նման): Ցանցի հանգույցներում տեղակայված են ածխածնի ատոմներ, որոնք էլ ձևավորում են սնամեջ խողովակներ: Ածխածնի նանոխողովակները վերջին տասնամյակներում բավականին լայն կիրառություն ունեն՝ սկսած կիսահաղորդչային նանոտեխնոլոգիաներից մինչև գյուղատնտեսական տեխնոլոգիաներ»:

 

 

« Մեր տվյալներով, Հայաստանում նանոխողովակները երբևէ չեն աճեցվել, ուստի պատրաստվում ենք ինքներս դա իրագործել: Նախատեսում ենք ստանալ տարրատեսակ նանոխողովակներ և դրանց հիման վրա պատրաստված ճկուն գազային սենսորների միջև համեմատական վերլուծություն անցկացնել ու անհրաժեշտ հետևություններ անել»,- ասաց կենտրոնի տնօրենը:

 

Ծրագրով նախատեսված գաղափարները կյանքի կոչելու համար, ըստ Միքայել Ալեքսանյանի, ԵՊՀ կիսահաղորդչային սարքերի և նանոտեխնոլոգիաների կենտրոնում առկա են անհրաժեշտ սարքավորումներ. «Դրամաշնորհի շրջանակում նախատեսվում է նաև ստեղծել նոր սարքավորումներով հագեցած լաբորատորիա, որը կգործի մեր կենտրոնում ու կկոչվի Սենսորիկայի լաբորատորիա»:

 

Նրա խոսքով, դրամաշնորհը հնարավորություն կտա նորաստեղծ այդ լաբորատորիայի համար գնելու նաև նոր սարքավորումներ, որոնց շնորհիվ հանգամանալից կուսումնասիրվեն սենսորների էլեկտրաքիմիական և գազազգայունության պարամետրերը: Ինչ վերաբերում է հետագա ծրագրերին՝ կապված սենսորների արտադրման հետ, Մ. Ալեքսանյանը նշեց, որ գազային սենսորները լայն կիրառություն ունեն և պահանջված են ամբողջ աշխարհում, ուստի արտադրման փուլին հասնելու դեպքում դրանց սպառման խնդիրներ միանշանակ ի հայտ չեն գա:

 

Ծրագիրը եռամյա է: Պահանջների համաձայն՝ խմբի անդամները գումարային 15 օր պետք է լինեն ծրագրի գործընկեր հաստատությունում և գիտական հետազոտություններ իրականացնեն. «Մեր միջազգային գործընկերը Պրահայի քիմիական տեխնոլոգիաների համալսարանի պրոֆեսոր Դյուշան Կապերսկին է, մենք կայցելենք հենց այդ համալսարան և այնտեղ հետազոտություններ կկատարենք: Ծրագրի պահանջների համաձայն՝ պրոֆեսորը նույնպես կայցելի ԵՊՀ, որտեղ համատեղ սեմինարներ ու գիտական քննարկումներ կիրականացվեն»:   

 

Միքայել Ալեքսանյանի խոսքով, հետազոտական խմբի անդամները պատրաստ են մեծ ոգևորությամբ և ջանասիրությամբ իրականացնել աշխատանքները:  

 

Քնար Միսակյան

2021 թ. սեպտեմբերի 23-25-ը Կուրսկի պետական համալսարանում անդրսահմանային հետազոտությունների լաբորատորիայի գործունեության շրջանակում անցկացվել է «Սահմանամերձ տարածքների զարգացման ռազմավարություն. ավանդույթներ և նորարարություններ» վեցերորդ միջազգային գիտագործնական համաժողովը:

 

Կուրսկի պետական համալսարանի ռեկտոր, մանկավարժական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Ա. Ն. Խուդինը ներկաների ուշադրությունն է հրավիրել գիտաժողովի թեմայի արդիականության, ինչպես նաև ԵՊՀ-ում միջսահմանային հետազոտությունների համար լաբորատորիա ստեղծելու կարևորության վրա:

 

Համաժողովի գործնական ուղղվածությունն են ապահովել պետական հիմնարկների այն ներկայացուցիչները, որոնց գործունեությունը կապված է սահմանամերձ տարածքների զարգացման հետ:

 

Մասնավորապես ՌԴ ՆԳՆ Կուրսկի շրջանի միգրացիոն վարչության պետի տեղակալ, ոստիկանության գնդապետ Է. Վ. Լեպիտովայի զեկուցումը վերաբերում էր միգրացիոն տեղաշարժերին, իսկ Կուրսկի մաքսատան աշխատանքների մասին խոսել է մաքսային ծառայության մայոր Ս. Լ. Կարպենկովը: Կուրսկի տնտեսության և զարգացման կոմիտեի արտաքին տնտեսական գործունեության և միջտարածաշրջանային համագործակցության վարչության պետ Է. Ա. Լևաշովան էլ ներկաներին ծանոթացրել է արտահանման և ներմուծման ապրանքային ու աշխարհագրական կառուցվածքի փոփոխության հետ կապված իրավիճակին:

 

Հանդիպմանը ներկա էր Կուրսկի վարչակազմի տնտեսական զարգացման կոմիտեի ներդրումային քաղաքականության և զբոսաշրջության զարգացման վարչության պետ Մ. Ս. Սորոկինան:

 

ԵՊՀ դոցենտ Գ. Բալասանյանը մասնակցել է և՛ լիագումար նիստին, և՛ կլոր-սեղանի քննարկումներին, իսկ բաժանմունքային աշխատանքներին հանդես է եկել որպես վարող:

 

Լիագումար նիստում Գ. Բալասանյանի ելույթի թեման էր «Միջտարածաշրջանային և անդրսահմանային համագործակցությունը՝ որպես եվրասիական ինտեգրման զարգացման ամենակարևոր ուղղությունը», իսկ կլոր-սեղան քննարկմանը նա հանդես է եկել «ԽՍՀՄ փլուզման աշխարհաքաղաքական հետևանքները» զեկուցումով:  

 

«ԽՍՀՄ փլուզումից հետո նրա տեղում ձևավորվեց ԱՊՀ-ն, ինչը չարդարացրեց սպասված հույսերը: Անհրաժեշտ էր սկսել տնտեսական ինտեգրման գործընթացը նախկին Խորհրդային Միության տարածքում: Երեք փուլ անցնելուց հետո՝ 2015 թվականի հունվարի 1-ին, ձևավորվեց ԵԱՏՄ-ն, որը, սակայն, դեռ լիարժեք ինտեգրման վերջնական փուլին չի հասել: Զեկուցմանս թեման շոշափում էր մի քանի ոլորտներ, որոնք, մեր կարծիքով, նպաստելու են ԵԱՏՄ զարգացմանը: Դրանք են միջտարածաշրջանային և անդրսահմանային համագործակցությունը, երիտասարդական քաղաքականությունը, ինչպես նաև միջխորհրդարանական վեհաժողովի ձևավորումը»,- ընդգծեց Գրիգոր Բալասանյանը:

 

Հավելենք, որ համաժողովին մասնակցել է 10 երկրի (Ռուսաստան, Հայաստան, Բելառուս, Մոլդովա, Ուկրաինա, Լեհաստան և այլն) մի քանի տասնյակ մասնագետ, հնչել են 75 զեկուցումներ:

 

Պատրաստեց

Վարդուհի Զաքարյանը